Arne Garborg

Faktisk vil han heller døy enn å vere til bry. Frå «Sansen for det søte», Siri M. Kvamme Grevinneheng har ho også. Dei må då minst vera ti centimeter, ... Frå «Naken» Heidi Hjorteland. Vi øver oss på å ikkje røra kvarandre, å halda avstand, ... Vi slår på radioen og høyrer at verda har feber. Frå «Ein dag vil vi gløyma», Odveig Klyve Blei det någe i bilen, då? spør han eine. Å ja, seier Kjatti. Full pakke, smiler Kjatti ... Frå «Den lange vegen inn til Stavanger by», Kristin Auestad Danielsen ... han har smugla på alskens saker og ting, og triksa med forsikringa ... Frå «Julebrev frå Oddemann på Neset», Tore Renberg Me må jo pynta oss litt når mannfolkå komme, sa ho og smilte med heile fjeset. Frå «Blondinefabrikken», Terje Torkildsen Her er språkkraft og skaparkraft, og her er alvor, humor, fantasi og realisme i god blanding. Det er berre å la seg riva med!

Trætte Mænd er den eneste romanen Arne Garborg skrev på bokmål, noe som kanskje har bidratt til bokens neglisjerte rolle i et ellers nynorsk romanlandskap. Boken er også, i tillegg til debuten Ein fritenkjar, den eneste romanen av Garborg der førsteutgaven ikke har kommet i nyutgivelse siden førstegangsutgivelsen i 1891. Vi ønsker med denne utgivelsen å relansere og tilgjengeliggjøre en neglisjert del av Garborgs forfatterskap og norsk litteraturhistorie, nøyaktig 125 år etter lanseringen av førsteutgaven. Boken er en av Norges første modernistiske romaner og et av våre viktigste bidrag til dekadanse-litteraturen som var en viktig del av nordisk og europeisk 1890-tallslitteratur. På mesterlig vis håndterer Garborg temaer som åndelig forfall og meningstap, seksualitet, kjønnsroller, tungsinn og desperasjon. Romanen er nyskapende også formmessig, der den bryter med realismens og naturalismens linære strukturmønster, og fremstilles som hovedpersonens dagboknotarer. Eivind Tjønneland har skrevet et omfattende etterord til boken. Tjønneland er professor i nordisk språk og litteraturvitenskap ved Universitetet i Bergen, og er en av landets fremste litteraturvitere.

Haugtussa (1885) er eit diktverk om grunnkreftene i menneskelivet, om striden mellom godt og vondt, og samstundes ein fulltonande lovsong til naturen, sett gjennom augo til hovudpersonen Veslemøy. Ho er synsk og kan sjå både inn i huldreheimen og gjennom menneska. I sitt eige liv får ho røyne svik i kjærleik, og ho blir freista til å gå over til dei mørke maktene. Dette er ei vakker gåvebok med stofftrykk, farga sider og lesebånd.

Dikta i denne boka er henta frå Haugtussa som Garborg skreiv i 1895. Den inneheld Småsporven gjeng i tunet, Killingdans, D'er haust, det ruskar ute, Å stakkars vesle hare og Blåbærli.

Klarare än de flesta genomskådade norrmannen Arne Garborg den moderna människans predikament: att ständigt tvingas till anpassning i en frambrusande flod av förändringar. Genom sin skarpa analysförmåga och sitt avståndstagande från förljugen traditionsbundenhet var han själv ett exempel på den moderna människan. Garborg (1851–1924) var en rastlös och tidsmedveten intellektuell med rötterna i det gamla bondesamhället. Hans uppväxt på den norska landsbygden präglades starkt av faderns pietistiskt färgade religiösa övertygelse. I tjugoårsåldern flyttade han till Oslo, hamnade mitt i tidens radikala kretsar, lämnade sin religiösa övertygelse och skrev mycket. Han provade på de flesta litterära genrer och utvecklades till en lysande polemiker med starkt engagemang för sociala frågor och samhällsutvecklingen över huvud taget. Romanen ”Män” är ett inlägg i moraldebatten och belyser olika könskonflikter. Den väckte stort rabalder när den kom ut 1886. Uppståndelsen ledde till att Garborg avskedades från sin tjänst som statsrevisor.

Den norske forfatter Arne Garborgs (1851-1924) vældige digtcyklus regnes for et af norsk lyriks hovedværker og er for en dels vedkommende sat i musik af Edvard Grieg. Værket fortæller om den synske pige Gislaug, kaldet Veslemøy, hvis ulykkelige kærlighed til en nabodreng kaster hende ud i en dyb krise, hvor hun kommer i nær og farlig kontakt med ”den anden verden” – den som befolkes af norsk folketros overnaturlige væsner, en kontakt der giver hende tilnavnet Haugtussa (”hende, den underjordiske fra elverhøjen”). Arne Garborg var en af pionererne i udviklingen af nynorsk som skriftsprog, og Haugtussa er da også forfattet på nynorsk. Værket, som her udkommer på dansk for første gang, er virtuost gendigtet af Niels Green-Hansen.